Een gedeelde visie, professionele ontwikkeling, teamleren, onderzoekend werken en leiderschap: we zien deze thema’s veel terug in scans en trajecten rondom het onderwerp de lerende organisatie/school. Terecht, want ze zijn essentieel voor duurzame onderwijsverbetering. De beslissende vraag is wat ons betreft hoe ze vervolgens doorwerken in de dagelijkse onderwijspraktijk. Welke keuzes maken leraren samen? Hoe onderzoeken zij of leerlingen leren? En wat veranderen zij concreet wanneer het onderwijs onvoldoende oplevert? Juist die vertaling blijft geregeld onvoldoende concreet.
Vanuit Academica nodigen we scholen uit om daarin een stap verder te gaan: gezamenlijke ambities verbinden aan het curriculum, het didactisch handelen en een structurele aanpak van ondersteuning en verrijking. Zo krijgt de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het leren van alle leerlingen praktisch betekenis.
Onze collega Anthony Muhammad zet in dit recente artikel opnieuw scherp uiteen waarom dat urgent is. Een professionele leergemeenschap vraagt om teams die doelgericht samenwerken, hun eigen handelen onderzoeken en aan hun bevindingen concrete consequenties verbinden. Zijn pleidooi nodigt uit om samen te onderzoeken wat er nodig is — en vervolgens te handelen.
Het onderwijs staat nog steeds voor grote uitdagingen. Recente internationale PISA-resultaten wijzen op een sterke achteruitgang in de leesvaardigheid van leerlingen (Schwartz 2026). Tegelijkertijd staan het welbevinden van leerlingen en onderwijsprofessionals, de beschikbaarheid van voldoende leraren en de stabiliteit van de maatschappelijke en politieke omgeving onder druk (Baker 2022). Deze ontwikkelingen maken het relevant om opnieuw te kijken naar de betekenis van professionele leergemeenschappen (PLG’s) voor de kwaliteit van het onderwijs.
Richard DuFour en Robert Eaker introduceerden in 1998 het raamwerk Professional Learning Communities at Work (DuFour en Eaker 1998). Zij waren niet de grondleggers van het begrip professionele leergemeenschap, maar gaven wel een samenhangende invulling aan het gezamenlijke werk van onderwijsprofessionals binnen een PLG. Hun aanpak berust op drie uitgangspunten: een gezamenlijke focus op het leren van leerlingen, een professionele cultuur van samenwerking en systematisch werken aan betere leerresultaten.
De kernopdracht van een school is ervoor te zorgen dat alle leerlingen zich ontwikkelen en de beoogde kennis en vaardigheden verwerven. Dat vraagt om een gezamenlijke verantwoordelijkheid binnen het team. Geen enkele leraar kan immers zelfstandig tegemoetkomen aan alle onderwijsbehoeften van alle leerlingen. Binnen het PLC at Work-raamwerk krijgt die verantwoordelijkheid vorm aan de hand van vier richtinggevende vragen:
Deze vragen verbinden curriculumontwikkeling, didactisch handelen, zicht op ontwikkeling en het afstemmen van onderwijs op verschillen tussen leerlingen. Het gezamenlijk beantwoorden ervan biedt verschillende voordelen:
Scholen functioneren beter wanneer onderwijsprofessionals vanuit gedeelde doelen samenwerken. Voor het verbeteren van het leren van leerlingen is een professionele samenwerkingscultuur essentieel.
Het werk van leraren is van oudsher sterk georganiseerd rond de eigen klas en de eigen lespraktijk. Onderzoek laat echter zien dat doelgerichte samenwerking bijdraagt aan effectiever en efficiënter onderwijs. Het gaat daarbij om samenwerking waarin leraren hun handelen bespreekbaar maken, gezamenlijk onderzoeken wat werkt en elkaar ondersteunen bij verbetering. Dat levert onder meer de volgende voordelen op:
Een school die werkt als professionele leergemeenschap, onderzoekt systematisch wat haar onderwijs oplevert. Het team brengt in kaart in hoeverre leerlingen de beoogde doelen bereiken, welke verschillen zichtbaar zijn en welke aanpassingen in het onderwijs nodig zijn.
Daarvoor is het noodzakelijk om ook lastige uitkomsten onder ogen te zien. Goed functionerende organisaties kenmerken zich door de bereidheid om de werkelijkheid kritisch te onderzoeken. Binnen een PLG bespreken onderwijsprofessionals deze bevindingen vanuit een gedeelde pedagogische verantwoordelijkheid: wat vraagt deze situatie van ons handelen, zodat leerlingen beter kunnen leren?
Verantwoording krijgt daarmee betekenis als een gezamenlijke opdracht om te handelen en te verbeteren. Een professionele cultuur biedt ruimte om kritisch naar resultaten te kijken en tegelijkertijd open te zijn over vragen, twijfels en ontwikkelpunten.
Deze manier van werken biedt verschillende voordelen:
Als we ons sinds 1998 gezamenlijk aan deze uitgangspunten hadden verbonden, zouden de huidige uitdagingen mogelijk minder overweldigend zijn. Maar het is nog steeds mogelijk om deze beweging in gang te zetten.
Juist nu vraagt onderwijskwaliteit om teams die samen verantwoordelijkheid nemen voor het leren van alle leerlingen. Professionele leergemeenschappen bieden daarvoor een samenhangende werkwijze: gezamenlijke doelen stellen, het leren zichtbaar maken, het onderwijs afstemmen op wat leerlingen nodig hebben en de eigen praktijk voortdurend verbeteren. Dat vraagt om urgentie, omdat de toekomst van ons beroep en onze samenleving ermee verbonden is.
Bailey, K. and C. Jakicic (2023). Common Formative Assessment: A Toolkit for Professional Learning Communities at Work, Second Edition. Bloomington, IN, Solution Tree Press.
Baker, L. (2022). Forever Changed: A Timeline of How Covid Upended Schools. Education Week.
Buffum, A., et al. (2018). Taking Action: A Handbook for RTI at Work. Bloomington, IN, Solution Tree Press.
DuFour, R., et al. (2024). Learning by Doing: A Hanbook for Professional Learning Communities at Work, 4th Edition. Bloomington, IN, Solution Tree.
DuFour, R. and R. Eaker (1998). Professional Learning Communities at Work. Bloomington, Indiana, Solution Tree.
Hierck, T. and K. Williams (2015). Starting a Movement: Building Culture From the Inside Out in Professional Learning Communities. Bloomington, IN, Solution Tree Press.
Hord, S. (1997). “Professional learning communities: What are they and why are they important?” Issues About Change 6(1).
Kanold, T. (2021). Soul!: Fulfilling the Promise of Your Professional Life as a Teacher and Leader. Bloomington, IN, Solution Tree Press.
McLaughlin, M. and J. Talber (2006). Building school-based teacher learning communities: professional strategies to improve student achievement. New York, NY, Teachers College Columbia University.
Ryan, B. (2023). The Brilliance in the Building: Effecting Change in Urban Schools with the PLC at Work Process. Bloomington, IN, Solution Tree Press.
Schwartz, S. (2026). 3 Takeaways from the Latest PISA Test of Reading, Math, and Science. Education Week. Artikel.
Sweta, S., et al. (2020). “Frameworks for Collective Intelligence: A Systematic Literature Review.” ASM Computing Surveys 53(1): 1–14.
Tan, C. (2015). “Developing Teachers Through Professional Learning Communities in Singapore and Shanghai.” Science Education in East Asia: Pedagogical Innovations and Research Informed Practices 42(1).
Redactionele aanvulling van Academica
Anthony Muhammad beschrijft in dit artikel de vier kernvragen van het PLC at Work-raamwerk. In ons artikel Vijf vragen aan het leerteam werkt Mirte van den Berg deze uit met een expliciete didactische vraag: hoe leren we dit aan?
Daarmee richten leerteams hun gezamenlijke onderzoek op vijf vragen:
De toegevoegde vraag verbindt leerdoelen aan onderbouwde didactische keuzes. De vragen worden cyclisch gebruikt: bevindingen over het leren van leerlingen geven aanleiding om doelen, instructie, ondersteuning en verrijking opnieuw te onderzoeken en bij te stellen. Zo concretiseren we Muhammads oproep tot gezamenlijke verantwoordelijkheid voor het leren van alle leerlingen.
Vanuit Academica begeleiden we schoolteams en profesionals via verschillende opleidingen en verandertrajecten.
Neem gerust een kijkje in het onderstaande aanbod of neem vrijblijvend contact met ons op via info@academica-group.com