In het onlangs door Naomi de Vries en mij geschreven manifest Ouderbetrokkenheid is niet genoeg leggen wij de vinger op een hardnekkig probleem in het onderwijs: het dominante denken over samenwerking met ouders klopt niet meer. Hoewel ouders en onderwijsprofessionals in essentie hetzelfde doel delen - het welzijn en de ontwikkeling van het kind - staat die samenwerking steeds vaker onder spanning. Dat is geen toeval, maar het gevolg van een denkmodel dat zijn houdbaarheid heeft verloren. Daarom is een nieuw professioneel denkkader noodzakelijk: parentagogiek.
De afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in ouderbetrokkenheid. Scholen organiseerden bijeenkomsten, ontwikkelden protocollen en spraken verwachtingen uit. Toch voelen leraren zich regelmatig overvraagd en ervaren ouders het contact soms als afstandelijk of normerend. Dit is geen falen van ouders of leraren, maar een gevolg van een eenzijdig en verouderd denkmodel.
Parentagogiek richt zich op het professionele handelen van onderwijsprofessionals in de relatie met ouders. Waar pedagogiek het handelen richting kinderen beschrijft, maakt parentagogiek expliciet hoe professionals handelen in contact met ouders. Daarmee benoemen wij wat te lang impliciet is gebleven: wie met kinderen werkt, werkt altijd met ouders.
Taalkundig bestaat parentagogiek uit parent (ouder) en agogiek (professioneel handelen in sociale contexten). Die keuze is bewust. Agogiek gaat niet over het sturen of veranderen van mensen, maar over doelgericht, reflectief en verantwoord handelen van de professional zelf.
In het manifest definiëren wij parentagogiek als volgt:
Parentagogiek is het professionele vakgebied dat het handelen van opvoed- en onderwijsprofessionals in de samenwerking met ouders bestudeert, onderbouwt en ontwikkelt. Het gaat om de kennis, vaardigheden, attitude en ethische uitgangspunten die professionals nodig hebben om deze samenwerking zorgvuldig en verantwoord vorm te geven, gericht op het welzijn en de ontwikkeling van kinderen.
Deze definitie maakt duidelijk dat parentagogiek geen communicatietruc of incidentele training is, maar een volwaardig professioneel domein.
Een van de hardnekkigste misverstanden in het onderwijs is het idee dat er niet-betrokken ouders bestaan. In werkelijkheid worden ouders vaak zo bestempeld wanneer zij niet voldoen aan het schools gedefinieerde beeld van betrokkenheid. Veel ouderlijke inzet vindt echter buiten het zicht van de school plaats: in gesprekken thuis, in emotionele ondersteuning en in loyaliteit aan het kind. Die vormen zijn minder zichtbaar, maar vaak van doorslaggevend belang.
Door ouders die niet passen binnen het schoolkader te labelen als niet betrokken, verschuiven we het probleem onterecht naar hen. Parentagogiek vraagt om een bredere en professionelere blik op betrokkenheid, waarin ook onzichtbare vormen worden erkend.
De term educatief partnerschap klinkt sympathiek, maar is misleidend en niet helpend voor de praktijk. Hij suggereert gelijkwaardigheid in rol en verantwoordelijkheid tussen ouders en leraren, alsof zij collega’s zijn die samenwerken binnen hetzelfde professionele kader. Dat zijn ze niet, en dat hoeven ze ook niet te zijn.
Ouders zijn ouders: primaire opvoeders, emotioneel betrokken en levenslang verantwoordelijk voor hun kind. Leraren zijn onderwijsprofessionals met pedagogische en didactische expertise en een afgebakende professionele rol. Door deze wezenlijk verschillende posities onder één noemer van partnerschap te plaatsen, vervagen verantwoordelijkheden en ontstaan onrealistische verwachtingen.
Het partnerschapsdenken heeft bijgedragen aan rolverwarring, teleurstelling en conflict. Het vraagt van ouders professionaliteit die zij niet hoeven te hebben en ondermijnt tegelijk de professionele stevigheid van leraren. Stoppen met deze term is geen breuk met samenwerking, maar een noodzakelijke stap naar heldere rolverdeling, professioneel handelen en wederzijds respect.
Een ander schadelijk frame is dat van de leraar als slachtoffer van ouders. Natuurlijk bestaan er situaties waarin oudergedrag grensoverschrijdend is, maar het structureel positioneren van ouders als probleem en leraren als weerloze partij doet geen recht aan het professionele vakmanschap. Parentagogiek kiest een andere benadering: niet bewapenen, maar positioneren. Niet vermijden, maar professioneel hanteren. Dat vraagt om begrenzing, reflectie en vakkennis: geen trucjes en geen angstdenken.
Met Ouderbetrokkenheid is niet genoeg pleiten Naomi en ik voor een fundamentele herijking van het denken over samenwerking met ouders. Parentagogiek biedt taal en richting om dit handelen als vak serieus te nemen.
Academica is de eerste opleiding die expliciet vanuit deze visie werkt en (aanstaande) onderwijsprofessionals opleidt die ouders zien als een integraal onderdeel van hun vak en daarvoor ook daadwerkelijk zijn toegerust. Uiteindelijk profiteert vooral degene om wie het allemaal draait: het kind.