Met een PLG realiseer je goede leerresultaten

Steeds meer scholen werken als Professionele Leergemeenschapp (PLG) en richten leerteams in. Deze ontwikkeling sluit aan bij een breed gedeelde overtuiging in het onderwijs: duurzame verbetering ontstaat niet door individuele inspanningen, maar door professionele samenwerking. In veel scholen zien we dat deze beweging leidt tot meer afstemming, een rijkere professionele dialoog en een groter gevoel van gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Tegelijkertijd signaleren scholen dat de volgende stap niet vanzelfsprekend is: hoe verbeter ik nu de leerresultaten? Want ondanks de opzet van de PLG binnen een school of leerteams blijven verbeteringen in de leerresultaten vaak beperkt of moeilijk aantoonbaar. Dat roept de vraag op:

Hoe kan onze PLG-zó worden ingericht dat deze daadwerkelijk (en structureel) bijdraagt aan het verbeteren van de leerresultaten én professionalisering van onze collega’s?

PLG in de praktijk: een stevige basis, nog weinig impact

In theorie is een PLG gericht op het continu verbeteren van onderwijs door middel van cyclisch samenwerken rondom het leren van leerlingen en samen professionaliseren. (DuFour, DuFour et al, 2010) beschrijven de PLG als een proces waarin teams zich systematisch buigen over wat leerlingen moeten leren, hoe zij vaststellen of dat leren plaatsvindt, en hoe zij hun handelen aanpassen wanneer dat nodig is.

In de praktijk zien we dat er verschillende vormen van een PLG met verschillende effecten wordt opgezet. Waarbij leerteams vaak nog (te) organisatorisch, te weinig diepgaand of structureel worden ingericht. Teams komen bijeen, doen intervisie, delen ervaringen, vergaderen en onderzoeken waar ze kunnen. In de klas verandert het leerklimaat en de les raakt steeds beter op orde. Mensen zijn enthousiast aan de slag gegaan. Alleen betere leerresultaten blijven nog uit.

Visie als richtinggevend fundament

Een belangrijke voorwaarde voor effectieve leerteams (die zich structureel richten op het verbeteren van de leerresultaten) is een expliciete, gedeelde en breed gedragen onderwijsvisie. Dit maakt duidelijk wat een school onder goed onderwijs verstaat en welke ontwikkeling zij voor haar leerlingen nastreeft.

Zonder deze gezamenlijke basis ontstaat het risico dat teams langs elkaar heen werken of blijven steken in uiteenlopende opvattingen.

In het kennisartikel Leerteams implementeren? Start met je visie!  wordt benadrukt dat visie richting geeft aan het professionele leren binnen teams. Een gedeelde visie:

• helpt teams om leerdoelen concreet te formuleren;
• biedt een kader voor het analyseren van leerlinggegevens;
• ondersteunt het maken van onderbouwde didactische keuzes.
  

Wanneer leerteams werken vanuit een expliciete visie, ontstaat er samenhang tussen ambities, dagelijks handelen en evaluatie van resultaten. Leerteams ‘realiseren’ en ‘implementeren’ deze visie in hun dagelijks handelen. En dit lijkt makkelijker dan het is.

Cyclisch werken aan leren door middel van actieonderzoek

Om de stap vervolgens te maken van samenwerking naar leerwinst is het essentieel dat leerteams cyclisch werken. Dat betekent dat teams niet alleen plannen maken, maar systematisch onderzoeken wat het effect is van hun handelen op het leren van leerlingen. In een effectief leerteam vormt deze cyclus het hart van het werk via het doen van actieonderzoek waarbij onderstaande vragen centraal staan:

1. Wat is precies het probleem? (probleem analyse)
2. Wat is er al over dit probleem bekend? (inhoudelijke verdieping)
3. Wat gaan we doen om dit probleem te onderzoeken en op te lossen? (interventie)
4. Wat heeft het opgeleverd? (evaluatie)

Door deze cyclus consequent te doorlopen met behulp van data, verschuift de professionele dialoog van uitwisseling naar gezamenlijke kennisontwikkeling. Het gesprek wordt minder normatief en meer onderzoekend en evidence-informed, met leerresultaten als expliciet referentiepunt. En ook dat is veel ingewikkelder dan het in eerste instantie lijkt.

Samenhang en borging: werken aan meerdere hefbomen

Scholen die werken als PLG die daadwerkelijk bijdraagt aan betere leerresultaten, werken zelden aan één element of met één middel. Verbetering ontstaat door samenhang: tussen visie, professionele samenwerking en ontwikkeling, datagebruik, leiderschap en kwaliteitsverwachtingen. Deze elementen beïnvloeden elkaar voortdurend en ontwikkelen zich parallel. En precies dit maakt onderwijsverbetering per definitie een complex veranderproces. Het vraagt tijd, doorzettingsvermogen en de bereidheid om te leren van wat niet direct werkt. Tegelijkertijd biedt juist deze samenhang houvast om de structuur van een PLG te benutten als motor voor blijvende ontwikkeling.

In het boek Duurzame schoolontwikkeling – de dynamiek van High Performing Schools beschrijven we deze samenhang als een set van hefbomen die gezamenlijk richting geven aan duurzame verbetering. Niet door snelle interventies, maar door het zorgvuldig opbouwen en borgen van structuren, routines en professioneel gedrag. In september starten we weer met het traject de School als PLG om scholen die deze stap nóg beter van de grond willen krijgen, te helpen met de invulling van die hefbomen en karakteristieken.

Zodat de reeds ingezette initiatieven, duurzaam worden verankerd in de school. Zodat de leerresultaten daadwerkelijk verbeteren.

PLG als kansrijke basis voor verdere groei

De groei van een initiatieven rondom het neerzetten van een PLG en leerteams laat zien dat scholen willen investeren in professioneel leren. Dat is een mooi vertrekpunt. Door deze structuren te verbinden aan een expliciete visie, een cyclische werkwijze en samenhangende borging, professionalisering, ontstaat de mogelijkheid om de stap te maken van samenwerking naar aantoonbare leerwinst. De PLG is daarmee geen doel op zich, maar een middel binnen een bredere beweging van duurzame schoolontwikkeling. Wanneer scholen deze beweging bewust en samenhangend vormgeven, kunnen leerteams daadwerkelijk bijdragen aan beter onderwijs en betere leerresultaten voor álle leerlingen. Zodat alle leerlingen zoveel mogelijk kansen kunnen krijgen.

Nieuwsgierig naar het traject? Lees er hier meer over, kom naar onze inspiratiesessie de School als Professionele Leergemeenschap of volg de eendaagse training bouwstenen voor PLG en leerteams.

Literatuur

• DuFour, R., DuFour, R., Eaker, R., & Many, T. (2010). Learning by Doing: A Handbook for Professional Learning Communities at Work. Solution Tree.
• Muhammad, A. (2018). Transforming School Culture: How to Overcome Staff Division. Solution Tree.
• Van den Berg, M. (2024) Leerteams implementeren? Start met je visie!
• Academica, (2025). Duurzame schoolontwikkeling – de dynamiek van High Performing Schools. Amsterdam University Press
  

Gerelateerde opleidingen