Onderwijskundig coachen: waarom instructional coaching niet genoeg is

Instructional coaching, beeldcoaching, didactisch coachen – en nu ook onderwijskundig coachen. Is dat niet allemaal hetzelfde? Bij Academica denken we daar anders over. Vanuit onze overtuiging dat alleen duurzame onderwijsontwikkeling leidt tot beter leren van leerlingen, kiezen wij bewust voor de term onderwijskundig coachen. In deze korte blog nemen we je mee in hoe wij bij Academica kijken naar het effectief implementeren van onderwijskundig coachen in de school.

Verder dan het zichtbare gedrag

Vormen van instructional coaching en beeldcoaching richten zich vaak op het optimaliseren van zichtbaar instructiegedrag: Wat doet de leraar in de klas en hoe kan dat anders of beter? 

Dat is waardevol, maar volgens ons niet voldoende. Deze focus doet tekort aan: 

• de complexiteit van het leraarschap 

• én het waarom achter het handelen van de leraar.
  

Wat is onderwijskundig coachen? 

Onderwijskundig coachen omvat méér dan instructie alleen. Het gaat over begrijpen hoe leren werkt en wat dat betekent voor keuzes rondom: 

• instructie 

• formatief handelen 

• het ophalen van voorkennis 

• toetsing 

• motivatie 

• en de opbouw van het curriculum 

Deze onderliggende leerprincipes bepalen of verbeteringen blijvend zijn. Bij een eenzijdige focus op het hoe en wat blijven ze vaak buiten beeld en dat is zonde. e leraren duurzaam wil ondersteunen, kan daarom niet om vragen heen zoals: 

• Hoe werkt leren eigenlijk? 

• Waarom is formatief handelen effectief – en wanneer niet? 

• Waarom is voorkennis cruciaal voor nieuw leren? 

• Waarom is een doordacht curriculum essentieel voor transfer en samenhang? 

Zonder dit inzicht blijven didactische verbeteringen vaak situationeel: ze werken hier en nu, maar zijn lastig te borgen of overdraagbaar naar andere contexten. 

How Teaching & Learning Happens: de kennisbasis onder coaching 

Bij Academica is How Teaching & Learning Happens (HTLH) de inhoudelijke kennisbasis onder onderwijskundig coachen. HTLH beschrijft hoe leren daadwerkelijk tot stand komt, vanuit inzichten uit de cognitieve psychologie en onderwijskunde.

Het gaat onder andere over: 

• hoe geheugen en aandacht werken 

• de rol van voorkennis bij nieuw leren 

• waarom motivatie geen startpunt maar een gevolg van leren is 

• hoe formatief handelen leren kan versterken – en wanneer juist niet 

• en waarom samenhang in het curriculum cruciaal is voor transfer 

Deze inzichten maken zichtbaar waarom bepaalde didactische keuzes wel of niet effectief zijn. Zonder dit begrip blijven didactische verbeteringen vaak situationeel: ze werken hier en nu, maar zijn lastig te borgen of overdraagbaar naar andere lessen of contexten. 

Steplab: zicht op het hoe 

Waar HTLH het waarom van leren en lesgeven verklaart, ondersteunt Steplab het hoe. 

Steplab is het platform dat we inzetten om lespraktijk concreet te maken: 

• door observaties van instructiegedrag 

• door het gericht bespreken van lesmomenten 

• en door samen te kijken naar wat er daadwerkelijk gebeurt in de klas 

Steplab helpt leraren en coaches om het handelen in de les scherp te krijgen. Maar zonder koppeling aan HTLH blijft die observatie beperkt tot gedrag. Daarom zien wij Steplab niet als doel op zich, maar als middel binnen onderwijskundig coachen. 

De KC’er in de rol van leercoördinator als onderwijskundig coach 

De onderwijsprofessional die in deze benadering kan helpen is weggelegd voor de KC’er in de rol van leercoördinator als onderwijskundig coach.

Vanuit de structuur van de PLG (dufour & dufour, Muhammad) en in samenhang met de structuur van de Gouden Driehoek (HPS boek): 

• is de KC’er een bijna 50% van de tijd in de klas 

• observeert het lesgeven in de context waarin het daadwerkelijk plaatsvindt 

• begeleidt de leraar op het hoe, het waarom of juist de samenhang daartussen 

• adviseert leerteams over de trends die hierdoor ontstaan 

• schrijf een concept scholingsplan voor de schoolleider. 

Waarom? Soms vraagt een situatie in de klas en de verbetering van het lesgeven om praktische ondersteuning: Hoe kan ik het ophalen van voorkenins anders aanpakken in mijn les? Soms ligt de behoefte dieper: Waarom werkt deze aanpak wel of niet voor mijn leerlingen? 

Doordat de KC’er zowel de praktijk van de les als de onderliggende theorie kent, kan hij of zij leraren helpen hun handelen te duiden, onderbouwen en verder ontwikkelen. Coaching wordt daarmee geen losse interventie, maar een doorlopend leerproces dat recht doet aan de complexiteit van het vak. 

Van het hoe naar het waarom 

Bij Academica kiezen we daarom bewust voor de term onderwijskundig coachen. Niet omdat instructional coaching onjuist is, maar omdat die term onvoldoende recht doet aan het geheel.

Onze invulling van onderwijskundig coachen gaat: 

• over het wat en hoe (via het platform Steplab) 

• én expliciet over het waarom (How Teaching & Learning Happens) 

Dat waarom raakt aan de kern van leren. Leren is geen vanzelfsprekend proces: het vraagt iets van geheugen, aandacht, motivatie en voorkennis. Door lesgeven te verbinden aan deze inzichten krijgen leraren meer grip op hun keuzes en op de effecten daarvan. 

Instructional coaching als onderdeel, niet als geheel 

Onderwijskundig coachen bij Academica sluit instructional coaching niet uit, maar verdiept het.

Waar instructional coaching sterk is in het begeleiden van instructiegedrag, voegen wij bewust de laag van leerprincipes toe. Deze keuze onderbouwen we ook in een artikel in Didactief, waarin we toelichten waarom inzicht in leerprocessen onmisbaar is voor duurzame onderwijsverbetering. 

Binnen leerteams, bij startende leraren én bij ervaren leraren die gericht willen werken aan hun lesgeven, helpt onderwijskundig coachen om keuzes te begrijpen, te onderbouwen en bewust te maken. Niet door voorschriften, maar door samen te onderzoeken waar de échte hulpvraag ligt.

Tot slot 

1. Bij Academica geloven we dat goed onderwijs begint bij goed begrijpen hoe leren werkt.

2. Daarom spreken we dus niet over instructional coaching, maar over onderwijskundig coachen.

3. Omdat het leraarschap meer vraagt dan het verbeteren van instructie alleen.

Onderwijskundig coachen vraagt om inzicht, samenhang en begeleiding die recht doet aan de complexiteit van het vak. 

Benieuwd naar onderwijskundig coachen?

Volg onze introductietraining of plan vrijblijvend een adviesgesprek over de mogelijkheden op jouw school. 

*How Teaching & Learning Happens is een online nascholing gebaseerd en gemaakt door de mede-auteurs (Prof. Carl Hendrick & Prof. Dr. Jim Heal) van de wereldwijd bekroonde boeken How Teaching Happens & How Learning Happens.