Hoe maak je van professionalisering iets dat beklijft? Die vraag staat centraal in het artikel The science of learning: A blueprint for instructional improvement van collega Prof. Dr. Jim Heal en Meg Lee. Hoewel hun artikel sterk is geschreven vanuit de onderwijscontext in de Verenigde Staten, is de kernboodschap opvallend relevant voor scholen in Nederland: duurzame verbetering ontstaat niet door losse interventies of tijdelijke onderwijsrages, maar door te bouwen aan een samenhangende, evidence-informed structuur voor leren, lesgeven en leiderschap. Oftewel te bouwen aan duurzame schoolontwikkeling
Heal en Lee laten zien dat veel professionalisering nog te vaak het karakter heeft van ‘decoratie’: aantrekkelijk, actueel en goedbedoeld, maar onvoldoende verbonden aan de dragende constructie van de school. Daardoor verdwijnen nieuwe werkwijzen gemakkelijk naar de achtergrond zodra de druk van de dagelijkse praktijk toeneemt of een volgend initiatief zich aandient. Hun pleidooi is helder:
Wie duurzame onderwijsverbetering wil realiseren, moet de wetenschap van het leren niet zien als een verzameling losse strategieën, maar als een fundament onder onderwijs, professionalisering en schoolontwikkeling.
Van losse strategieën naar gedeelde principes
De auteurs bouwen hun verhaal op rond een belangrijk onderscheid: dat tussen strategie en principe. Strategieën kunnen nuttig zijn, maar krijgen pas voeten aan de grond wanneer professionals begrijpen waarom ze werken. Denk bijvoorbeeld aan retrieval practice: het actief ophalen van kennis uit het geheugen. Wie dat alleen ziet als een toetsvorm, mist de essentie. Wie begrijpt dat ophalen zélf een nuttige oefening is die het leren stimuleert, kan die strategie doelgerichter inzetten voor duurzame kennisopbouw.
Juist daarin zit ook voor de Nederlandse context een belangrijke les. In veel scholen ontstaat de beweging om evidence-informed te werken, maar de vertaalslag naar de dagelijkse praktijk blijft soms hangen op het niveau van werkvormen of interventies zoals het EDI-model. Het artikel van Heal en Lee onderstreept dat:
Werkelijke ontwikkeling begint bij een gedeeld begrip van hoe leren werkt: van cognitieve belasting en voorkennis tot automatisering en inspannend denken. Pas dan ontstaat er een gemeenschappelijke taal die richting geeft aan onderwijsontwerp, leskwaliteit, coaching en leiderschap.
Een rol voor iedereen in de school
Een sterke gedachte in het artikel is dat duurzame verbetering alleen mogelijk is wanneer alle lagen van het systeem vanuit dezelfde onderwijskundige principes werken. Heal en Lee beschrijven daarbij vier rollen: leraren, coaches of teacher leaders, schoolleiders en bestuurders.
-
Voor leraren betekent dit dat zij hun vakmanschap verdiepen vanuit kennis over leren. Niet door een volgende ‘tip voor morgen’ te ontvangen, maar door hun instructiekeuzes steeds beter te kunnen onderbouwen. Precies hier houden we ons mee bezig in de Master Excellent Teaching
-
Voor coaches en leidinggevende docenten betekent het dat begeleiding minder gaat over algemene indrukken en meer over scherp kijken naar leerlingdenken, lesontwerp en de impact van instructie. Daarmee raakt dit artikel direct aan hoe wij binnen Academica kijken naar onderwijskundig coachen: niet als een beoordelende activiteit, maar als een gezamenlijke analyse van het leren, lesgeven en ontwikkelen.
- Voor schoolleiders is de boodschap minstens zo relevant. Heal en Lee positioneren hen als architecten van cultuur. Schoolleiders bepalen immers waar tijd, aandacht en energie naartoe gaan. Zonder heldere evidence-informed keuzes ontstaat al snel cognitieve overbelasting op organisatieniveau: te veel prioriteiten, te veel initiatieven, te weinig samenhang. In het herregistratieprogramma Onderwijskundig leiderschap en onze schoolleidersopleiding en master voor schoolleiders gaan we hier verder op in. Want ook in Nederlandse scholen is dit herkenbaar. Wie wil bouwen aan duurzame ontwikkeling, moet niet steeds iets nieuws toevoegen, maar vooral leren kiezen wat behouden, versterkt of juist losgelaten moet worden.
- En ook op bestuurlijk niveau is de les scherp: beleid, curriculumkeuzes, professionalisering en kwaliteitskaders moeten elkaar versterken vanuit een gedeeld begrip van effectieve instructie. Alleen dan ontstaat systeemcoherentie. Dat doen we in onze leergang Besturen met meerwaarde. Een leergang voor ambitieuze besturen die meer vanuit onderwijsinhoud willen sturen op beter onderwijs.
Structuur én cultuur
Wat dit artikel extra waardevol maakt, is dat het niet alleen gaat over effectieve instructie, maar ook over de wisselwerking tussen structuur en cultuur. Een schoolcultuur waarin professionals samen leren, samen taal ontwikkelen en samen verantwoordelijkheid nemen voor de kwaliteit van onderwijs, ontstaat niet vanzelf. Daar is een stevige structuur voor nodig: gedeelde kaders, gezamenlijke professionele ontwikkeling, focus in leiderschap en ruimte voor collectieve reflectie.
Daarmee sluit het artikel mooi aan op de Nederlandse beweging richting de school als professionele leergemeenschap. In een sterke PLG is professionele ontwikkeling geen losse activiteit naast het werk, maar een integraal onderdeel van het werk. Dat is precies wat Heal en Lee bepleiten: professionalisering die niet als toevoeging wordt georganiseerd, maar als dragend onderdeel van de schoolontwikkeling.
Kansengelijkheid vraagt om sterke instructie
Ook is er aandacht voor equity by design. Heal en Lee maken duidelijk dat kansengelijkheid niet alleen gaat over inclusie, belonging of goede intenties, hoe belangrijk die ook zijn. Kansengelijkheid vraagt óók om doelbewuste keuzes in instructie. Als voorkennis cruciaal is voor het opnemen van nieuwe kennis, dan moeten scholen bewust nadenken over hoe zij kennis opbouwen, welke aannames zij doen over leerlingen en hoe zij voorkomen dat achterstanden zich verdiepen.
Dat perspectief is ook in Nederland relevant. Wie onderwijs inclusiever en rechtvaardiger wil maken, kan niet om de vraag heen hoe leren daadwerkelijk plaatsvindt. Evidence-informed onderwijs is daarmee niet alleen een kwaliteitsvraagstuk, maar ook een rechtvaardigheidsvraagstuk.
Een duidelijke boodschap voor de Nederlandse onderwijspraktijk
De belangrijkste opbrengst van dit artikel is misschien wel deze: duurzame schoolverbetering vraagt om méér dan enthousiasme voor onderzoek of een losse verzameling effectieve strategieën. Het vraagt om een samenhangende visie op het leren, lesgeven, professionaliseren en leiden. Precies daar ligt ook de impact van een school die bewust werkt aan onderwijskwaliteit: in het verbinden van wat er in het klaslokaal gebeurt, teamontwikkeling en leiderschap.
Voor Nederlandse scholen biedt het artikel van Jim Heal en Meg Lee daarom geen kant-en-klaar Amerikaans model, maar wel een denkkader. Het helpt om scherper te kijken naar vragen als: hoe begeleiden we professionals in hun ontwikkeling? Hoe bouwen we aan een professionele cultuur waarin leren centraal staat? Hoe zorgen we dat schoolontwikkeling niet versnippert in projecten, maar richting krijgt vanuit gedeelde principes? En welke rol vraagt dat van de schoolleider?
Dat zijn vragen die raken aan thema’s die ook binnen Academica centraal staan: van onderwijskundig coachen en de school als professionele leergemeenschap tot de ontwikkeling van evidence-informed schoolleiderschap. Ze komen terug in onze opleidingen, in onze herregistratietrajecten en in de master waarin deze verbinding tussen onderzoek, praktijk en leiderschap expliciet wordt gemaakt — een context waarin ook Jim Heal zelf een belangrijke bijdrage levert. Ook in onze online nascholing How Teaching & Learning Happens, die mede is ontwikkeld op basis van deze inzichten, krijgt deze benadering concreet vorm voor onderwijsprofessionals die hun praktijk willen verdiepen vanuit de wetenschap van het leren.
Verder lezen
Het volledige artikel van Jim Heal en Meg Lee, The science of learning: A blueprint for instructional improvement, biedt een rijk en overtuigend perspectief op duurzame onderwijsverbetering. Het is een waardevolle leestip voor iedereen die werkt aan beter onderwijs, sterkere teams en betekenisvol leiderschap.
Klik hieronder voor het volledige artikel of bekijk deze link
Benieuwd hoe deze inzichten doorwerken in professionalisering, onderwijskundig coachen en schoolleiderschap? Verken dan ook onze opleidingen, master en online nascholing zoals:
